Hanzeroute zette Brabantse dorpen op de kaart

Ver voor de Hollandse Gouden Eeuw kwamen de Zuidelijke Nederlanden al tot bloei. Een vooraanstaande rol daarin speelde de Hanze. Die bracht niet alleen IJsselsteden als Kampen en Deventer in de late Middeleeuwen welvaart en roem. Veel minder bekend is dat ze ook het Brabantse platteland internationaal op de kaart zette. Het Marikenpad maakte al in de 14e eeuw deel uit van de Hanzeroute van Lübeck naar Brugge, zo wijst onderzoek uit.

 

Transport over de weg. Schilderij door Jan Brueghel de Oude.
Transport over de weg. Schilderij door Jan Brueghel de Oude.

Aangevoerd door het Noord-Duitse Lübeck bood de Hanze een stevige bescherming van de handelsbelangen van de aangesloten Duitse steden. Ook steden in het oosten van de Lage Landen aan de Zuiderzee en de grote rivieren waren lid van het verbond: Roermond, Venlo, Nijmegen, Arnhem, Deventer, Zwolle, Kampen, Harderwijk, Elburg, Stavoren. De meest westelijk gelegen Hanzestad was Tiel.

In de 14e eeuw werd naast de handel over het water de handel via de weg een aantrekkelijk alternatief. De vooraanstaande economische positie van het Vlaamse Brugge was daarin een aanjagende factor. De Hanze had er een Kontor gevestigd, dat de belangen en privileges van de Hanzesteden in Vlaanderen en omstreken behartigde. Brugge was weliswaar over zee bereikbaar, maar vanuit veel Duitse Hanzesteden was het een mijl op zeven. Als de aard en omvang van de lading het toeliet, was het vaak sneller en goedkoper om met wagens de Rijn en de Maas over te steken en via de Meierij en de Kempen naar Brugge te reizen.

 

‘Flämische Straße’

De hoofdroute vanuit Hanzehoofdstad Lübeck liep via Hamburg, Bremen, Nordhorn, Deventer, Arnhem en Nijmegen naar Brabant, en werd aangeduid als de Flämische Straße. Wegen uit Midden-Duitsland sloten in Oldenzaal en Deventer op dezelfde route aan. Door Brabant ging het over de route die wij nu kennen als het Marikenpad naar Antwerpen en vandaar via Eekloo naar Brugge.

Beschrijvingen van de route zijn nog altijd te vinden in de archieven van de Hanze in Lübeck. Zo weten we veel over de Flämische Straße door verslagen van de Lübecker burgemeester Jordan Pleskow, die eind 14e, begin 15e eeuw diverse handelsmissies naar Brugge ondernam.

 

Voor de Brabantse dorpen en steden die werden aangedaan bracht de handel weinig rechtstreekse voordelen met zich mee, aangezien de goederen contractueel via de markt van Brugge, en later via die van Antwerpen werden verhandeld. Maar indirect had menig Brabander er goede verdiensten aan. De verkeersader leverde werk op voor wagenmakers, herbergiers, stalhouders, wegwerkers en voerlieden. Ook de hogere en lagere overheden hadden inkomsten uit heffingen voor onderhoud, beveiliging (geleidebrieven) en tollen.

 

De plaatsen waar de handelsroute doorheen liep lieten hun economie deels op die verdiensten draaien. Dat gold niet alleen voor de ommuurde en aan bevaarbare waterwegen gelegen steden Nijmegen, Grave en ‘s-Hertogenbosch. Ook dorpen op de hogere zandgronden als Heesch, Helvoirt, Oisterwijk, Tilburg, Baarle/Loveren, Hoogstraten en Sint-Lenaarts verdienden aan de Hanzeroute en stonden er internationaal door op de kaart.

Omgekeerd wisten de bewoners van deze plaatsen door het veelvuldige contact met al die vreemdelingen heel goed wat er elders in de wereld te koop was.

 

In de 16e eeuw kwam aan dit gouden Hanze-tijdperk een eind. De Tachtigjarige Oorlog werd voor een groot deel over de rug van de Brabantse plattelanders uitgevochten. Vernietigde oogsten, platgebrande boerderijen en dorpen, massale roof, moord en doodslag dompelden hen in ellende en armoede.

Na de Vrede van Münster in 1648 kon men weer enigszins opgelucht ademhalen, maar de oude Hanzeroute lag er voortaan verlaten bij. De economische macht van Brugge en Antwerpen was gebroken en het noordelijke deel van Brabant was als wingewest bij de Republiek gevoegd. Ook de Hanze was uitgespeeld. Centrum van de economische macht was nu Holland, waar de Gouden Eeuw volop aan de gang was.

28 november 2017
marikenpad2
Uncategorized

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *